Historia Polski. Pierwsza wojna światowa

12.07.2021

Historiograficzny obraz i wojny światowej i pamięć o niej w Polsce są ściśle związane z najważniejszym wydarzeniem najnowszej historii narodu polskiego – odrodzeniem państwowości. Dla większości Polaków data 11 listopada 1918 r. kojarzy się, nie tak jak pozostałym narodom z końcem długiej i krwawej wojny, lecz z odzyskaniem niepodległości. Okoliczność ta miała decydujący wpływ na ukształtowanie się spojrzenia Polaków na temat I wojny światowej.

Inną ważną cechą stosunku do wojny jest niejednoznaczność roli Polski w tym wydarzeniu. Nie jest łatwo odpowiedzieć na pytanie, po której stronie Polska wzięła udział w wojnie, ponieważ Polacy, jako poddani mocarstw należących do wrogich sobie sojuszy wojskowo-politycznych, walczyli na Froncie Wschodnim jako część armii Imperium Rosyjskiego, Austro-Węgier i Cesarstwa Niemieckiego, a także brali udział w walkach na Froncie Zachodnim u boku armii francuskiej.

Na kolejnym wykładzie prowadzonym w ramach projektu “a to Polska właśnie…” student Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie Kamil Kadula opowiedział nam szczegółowo o historii formowania się Legionów Polskich, o ich insygniach i sztandarach, o szlaku bojowym żołnierzy brygad Legionów Polskich. Znaczące miejsce w prezentacji poświęcono polskiemu Komitetowi Narodowemu (Komitet Narodowy Polski, KNP) – polskiej organizacji politycznej założonej 15 sierpnia 1917 w Lozannie przez Romana Dmowskiego, działającej w latach 1917-1919, której celem było odbudowanie Państwa Polskiego przy pomocy państw Ententy.

Zabawną częścią wykładu była opowieść o niedźwiedzicy polarnej Baśce, która podobnie jak słynny niedźwiedź Wojtek, służyła w polskiej jednostce wojskowej. Według legendy Baśkę półrocznego niedźwiedzia polarnego nabył Podchorąży Karaś w Archangielsku, aby zdobyć serce lokalnej piękności w rywalizacji z Włochem. Rozkazem niedźwiedzicy przypisano tytuł “córki pułku” kompanii karabinów maszynowych batalionu Murmańskiego i przyznano racje żywnościowe. Wyznaczono jej za opiekuna kaprala Smorgońskiego, który zajmował się nią do końca życia. To Smorgoński nadał jej imię (Baska-zdrobnienie od Barbary) i nauczył elementów musztry wojskowej, m.in. oddawania honorów i podążania krokiem marszowym. Baska była grzeczną, czułą niedźwiedzicą, z którą bawiły się nawet dzieci żołnierzy oddziału. Niedźwiedzica przeszła ze swoim oddziałem cały szlak bojowy od północy Rosji do Polski, ostatecznie znajdując się w Twierdzy Modlin koło Warszawy. 22 grudnia 1919 uczestniczyła w uroczystej paradzie oddziału Murmańskiego w Warszawie na placu Saskim, wzbudzając zachwyt obecnych, gdy w odpowiednim momencie niemal stanęła na tylnych łapach i oddała cześć “naczelnikowi Państwa” Józefowi Piłsudskiemu za pozostałymi żołnierzami, a następnie podczas powitania wręczyła mu przednią łapę.

Od zakończenia I wojny światowej minęło ponad sto lat, ale dokonania zwykłych żołnierzy, którzy brali udział w tych bitwach, nie zostały zapomniane. Nie zapomniane są również pieśni z tamtych lat wojny, które stały się p tylu latach częścią polskiej kultury, w Polsce znają je wszyscy od małego do dużego.

I nie można się nie zgodzić z wypowiedzią o I wojnie światowej znanego polskiego polityka J. Cepela: “… jedno z najważniejszych wydarzeń historii powszechnej, które tak dramatycznie głęboko wpłynęło na całą cywilizację europejską, miało miejsce właśnie tutaj, na polskiej ziemi”.