Adabiyotshunos va tarjimonlarning maqolalarini o‘qir ekansiz, adabiyot va she’riyat ixlosmandlari bilan muloqot qilar ekansiz, Olga Tokarchuk nima uchun Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan, degan savol tug‘iladi.
E’tirozlardan oldin shuni ta’kidlash kerakki, Nobel mukofoti, bir tomondan, dunyo tartibi va geosiyosat bilan bog‘liq siyosiy hodisadir. Ikkinchi tomondan, yozuvchi uchun muhim, jamiyat uchun ahamiyatli bo‘lgan e’tirof, maqom, shohsupadir. Nobel - bu katta yozuvchi, ahamiyatli va mashhur yozuvchining farqlash belgisidir. Boshqa ko‘plab yaxshi yozuvchilar haqida gapirish mumkin, lekin baribir Nobel mukofoti mahorat ko‘rsatkichidir.
Nobel mukofoti har doim qandaydir falsafiy ta’rif bilan birga keladi. Tokarchuk uchun qo‘mita uni shunday ta’rifladi: "Chegaralarni buzishni yashash usuli sifatida ensiklopedik ishtiyoq bilan ko‘rsatadigan tasavvur uchun." Boshqacha aytganda, "dunyodagi o‘zgarishlarga sezgirligi va ularni so‘zda aks ettirish aniqligi uchun."
Yaxshi yozuvchilar o‘ziga xos yo‘l ko‘rsatuvchilar va sehrgarlardir, lekin ular ko‘proq sezgi, hissiy hayot bilan yashaydilar, yangi paydo bo‘layotgan tendensiyalarni ilg‘ab oladilar va voqelikni oldindan ko‘rib, buni so‘zlar bilan ifodalaydilar.
Tokarchuk dunyosi - bu kollaj, mozaika bo‘lib, uning hayot matosi cho‘ziluvchan, jimjimador va asalga o‘xshaydi. U olam chegaralari, erkak va ayolning yashash tarzi, tabiat va inson haqida ko‘p o‘ylaydi. Olga Tokarchuk nima uchun Nobel mukofotiga sazovor bo‘ldi, degan savolga qanday javob bergan bo‘lardingiz?
Tashkilotchilarning fikriga ko‘ra, uchrashuv polyak tili va madaniyatiga bo‘lgan muhabbat bilan sug‘orilgan kitob klubi va teatrning o‘ziga xos birlashuvi bo‘ldi. Uchrashuv ishtirokchilari Olga Tokarchukning o‘qigan asarlaridan olgan taassurotlari bilan o‘rtoqlashdilar, uning qahramonlari atrofidagi ko‘z ilg‘amas tafsilotlarni qayd etdilar va ba’zan boshqalar qanday qilib boshqacha fikrlashi mumkinligidan hayratda qoldilar.
Masalan, Tokarchukning "Uyda tayyorlangan bankalar" hikoyasini muhokama qilar ekan, ishtirokchilardan biri onaning dugonalari bo‘lgan kampirlarning shlyapalari keyinchalik qahramonning o‘g‘li zaharlangan qo‘ziqorinlarni eslatishiga e’tibor qaratdi. Boshqa bir ishtirokchining taxminicha, hikoyadagi onasi tayyorlagan noodatiy gazaklar - pomidor sousidagi gubka va sirkadagi bog‘ichlar - o‘g‘lining jinnilikdan uyg‘onishi va boshqacha hayot kechira boshlashi uchun o‘ziga xos "qo‘ng‘iroqlar" bo‘lgan. Ishtirokchilar, shuningdek, sansaraning o‘ziga xos doirasini eslatuvchi hikoyaning takroriyligi va davriyligi, qonuniyligi va mantiqiyligini ta’kidladilar.
Har gal shunday muhokamalar jarayonida Olga Tokarchuk asari, uning obrazlari, qahramonlari yangicha qiyofada ochiladi. Va muallif yaratgan olamga qayta-qayta sho‘ng‘ishdek yengib bo‘lmas istak paydo bo‘ladi.
Biroq, oqshomning bosh qahramoni pan Vladislav bo‘lib, u Olga Tokarchukning kitobini sotib olib, har bir ishtirokchiga sovg‘a qilib, syurpriz tayyorladi. Uning aytishicha, bu adabiy klub uchrashuvining "tort ustidagi olcha"si edi.
Unutilmas oqshom. Bunday lahzalar uchun loyihalar yaratish, ulashish, yozish va ishlash arziydi.
